Projekt w ramach Polsko-Litewskiego Funduszu Wymiany Młodzieży pt. „Śladami naszych przodków” – «По следам наших предков»
Czas realizacji projektu: 19 maja 2019 r. – 28 października 2019 r.
Wizyta przygotowawcza: 21-22 maja 2019 r.
Działanie: 22 września – 28 września 2019 r.
Miejsce: Jowaryszki, Landwarów, Litwa
Koordynatorką projektu była pani profesor Irena Klimek-Piastowska
Motywację do realizacji projektu stanowiła głównie chęć współpracy z grupą litewską, wymiana młodzieży i nauka języków obcych, w tym żywa komunikacja w języku rosyjskim.
Głównym celem projektu było zapoznanie się grup partnerskich z przedstawicielami kultury, sztuki i literatury, którzy byli związani z Litwą.
Jednym z celów szczegółowych projektu było: promowanie zdrowego żywienia poprzez przygotowywanie potraw narodowych Polski i Litwy. Jeszcze dziś pamiętamy smak litewskich kibinów, które pod kierunkiem pani Janiny Kazariny – koordynatorki ze strony litewskiej – przygotowywali uczestnicy projektu, a następnie wszyscy kosztowaliśmy. Oczywiście smak naszego polskiego ciasta drożdżowego, który był „tworzony” według przepisu Sandry z pomocą dziewcząt, też na długo zostanie w naszej pamięci.
Celem naszego projektu było także rozwijanie form aktywności młodych ludzi, takich jak: przeprowadzanie wywiadów, gry terenowe i występy przed publicznością. W Jowaryszkach nad jeziorem Akmena znajduje się ekologiczna flora; spacerowaliśmy tam i zbieraliśmy rośliny, a następnie zrobiliśmy piękne minizielniki, w czym pomagała nam pani Alisa – nauczycielka biologii w Landwarowie. Ponieważ pogoda sprzyjała, to wszyscy uczestnicy bawili się na świeżym powietrzu, grając w tzw. trzeciaka. Natomiast w pobliżu miejsca noclegowego młodzież wykazywała się sprawnością fizyczną, w czym pomagała im pani prof. Bogumiła Alcer. Drużyny mieszane zagrały też w tzw. zbijaka, inaczej dwa ognie.
Do realizacji projektu wybraliśmy priorytet Funduszu: Promowanie dialogu na rzecz współpracy kulturalnej, propagowanie tolerancji, otwartości, lepszego zrozumienia i poznania się młodzieży obu krajów. O wyborze powyższego priorytetu zadecydowały m.in.: profil grupy partnerskiej – uczniowie z gimnazjum Versmes dla mniejszości rosyjskiej z Landwarowa, tradycja wspólnoty historyczno-kulturowej Litwy i Polski, programy i działania obu szkół zorientowane na uczestnictwo w międzynarodowych projektach oraz akceptację i tolerancję europejskiej różnorodności, wykorzystywanie w praktyce edukacyjnej partnerów projektu nowoczesnych technologii, które ułatwiają wzajemne kontakty i stwarzają możliwość´ wymiany myśli, prowadzenie w obu szkołach programu kształcenia proekologicznego, w tym preferowania zdrowego żywienia.
Oczywiście przez cały czas pamiętaliśmy o tytule naszego projektu i podążaliśmy śladami naszych przodków. W Druskiennikach słuchaliśmy szumu fontann, który układał się w melodię pięknego poloneza Ogińskiego. Druskienniki to piękna uzdrowiskowa miejscowość, którą podziwialiśmy z kolejki linowej, przeprawiając się nad malowniczym Niemnem. W Druskiennikach niedaleko centrum i muzycznej fontanny rzuca się w oczy „niebieski kościółek”. Jest to Cerkiew Prawosławna „Radość wszystkich strapionych”. Została wybudowana w 1865 roku na zamówienie gubernatora Grodna, ze względu na coraz większą ilość kuracjuszy przyjeżdżających z Rosji w tamtym okresie. Niektórzy uczestnicy projektu widzieli ją po raz pierwszy.
W miejscowości Merecz (lit. Merkinė) znajduje się wyjątkowa wieża widokowa, z której można podziwiać Niemen oraz okolicę. Chociaż na pierwszy rzut oka wieża widokowa może wydawać się niska, na przedostatniej kondygnacji zaczyna robić się interesująco. Dreszczyku dodaje fakt, że wieża lekko się buja, a osoby z lękiem wysokości niech lepiej nie patrzą w dół.
Po drodze pochodziliśmy po terenie pełnym rzeźbionych Aniołów; szukaliśmy tam patronów różnych zawodów; Anioły były zachwycające. Podziwialiśmy piękny pałac Tyszkiewiczów w Trokach, gdzie zwiedziliśmy również zamek trocki.
Ciekawym miejscem naszych wędrówek był litewski park Grutas, w którym można obejrzeć pomniki Lenina, wieże strażnicze czy fragmenty łagrów. To bodajże jedyne takie muzeum w Europie, a może i na świecie. Znajduje się w pobliżu Druskiennik.
Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości wiele pomników o wymowie ideologicznej z okresu sowieckiego zostało zdemontowanych i niszczało, leżąc na podwórzach najczęściej przedsiębiorstw komunalnych. W 1998 roku litewski resort kultury ogłosił konkurs na zorganizowanie ekspozycji zdemontowanych rzeźb pomnikowych. Wygrała go spółka ze wsi Grutas pod Druskiennikami. Jej prezes zobowiązał się do urządzenia ekspozycji za własne, pochodzące z przetwórstwa grzybów i owoców leśnych, pieniądze. Park został otwarty 18 lat temu i dziś przyciąga turystów z całego świata. A jest co oglądać, bo rzeźby są rozmieszczone wzdłuż trasy o długości dwóch kilometrów na powierzchni ok. 20 hektarów. Znajduje się tam 86 dzieł autorstwa 46 osób. Pobyt w tym parku był dla koordynatorek wycieczką w przeszłość, a dla uczestników projektu podróżą w nieznane.
Wilno – to skarbnica kultury słowiańskiej. Tutaj zwiedziliśmy Muzeum A. Mickiewicza i rozmawialiśmy z panem dyrektorem Rimantasem Šalna, mieszkańcem Litwy, którego pasją jest historia i twórczość Adama Mickiewicza. Jest on również współautorem cyklu książek poświęconych poecie: Adam Mickiewicz w Wilnie, Adam Mickiewicz na zesłaniu oraz Adam Mickiewicz a kobiety. Pan Šalna opowiadał nam zarówno po polsku, jak i po rosyjsku o Puszkinie i Mickiewiczu.
Obejrzeliśmy również Muzeum Celę Konrada, które mieści się w jednym z prawdopodobnych, ale nie właściwych miejsc, gdzie sześć miesięcy mógł być więziony Adam Mickiewicz wraz z towarzyszami. Muzeum jest podzielone na dwie części. W jednej z nich znajduje się zaaranżowana cela (prycza ze słomą, stół, lichtarz z palącą się świecą), a na ścianie wyświetlany jest duży portret Mickiewicza. Zabite deskami okna wprowadzają w atmosferę więziennego nastroju. W drugiej części mieści się ekspozycja o życiu i twórczości poety przygotowana przez Muzeum Literatury Mickiewicza w Warszawie. Ekspozycja opowiada o procesie filomatów i filaretów oraz profesorach Uniwersytetu im. Stefana Batorego.
W Wilnie zwiedzaliśmy starówkę z Ostrą Bramą i słynnym obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej, kościołem św. Teresy, cerkwią św. Ducha, dziedzińcem klasztoru Bazylianów, ratuszem, gotyckim kościołem św. Anny, pomnikiem Adama Mickiewicza, pod którym oczywiście zrobiliśmy sobie pamiątkową fotografię.
W stolicy Litwy zwiedziliśmy cmentarz na Rossie, plac Katedralny z katedrą św. Stanisława i pomnikiem Giedymina oraz kościoła św. Piotra i Pawła. Wspięliśmy się na Górę Trzech Krzyży, skąd podziwialiśmy panoramę stolicy Litwy.
W fazie realizacji głównych założeń projektu młodzież ułożyła scenariusz wieczoru piosenki i poezji polskiej, litewskiej i rosyjskiej. Odbył się cykl prób scenicznych, a następnie uczestnicy projektu wzięli udział w tym koncercie w roli artystów. Uczniowie rozpoczęli wieczór Inwokacją w języku rosyjskim i polskim. Recytowali również fragment poematu Eugeniusz Oniegin Aleksandra Puszkina (list Tatiany do Oniegina). Każda z grup wystąpiła z przedstawieniem w różnych językach; były to Bajka o rybaku i złotej rybce Puszkina po rosyjsku i bajka Przyjaciele A. Mickiewicza przedstawiona po polsku. Scenografię do przedstawień młodzież przygotowała wspólnie.
Obie grupy wykonały najbardziej znane piosenki w języku polskim i rosyjskim. Były też piosenki w języku litewskim. Scenografię wieczoru uzupełniały wykonane wspólnie stroje – rosyjski i wielkopolski, a także mapa Litwy z zaznaczonymi miejscami pobytu naszych przodków. Posiadamy ciekawą dokumentację fotograficzną tego wydarzenia.
***
Uczestnicy projektu przeprowadzą spotkania relacjonujące ich pobyt na Litwie, prezentujące rezultaty projektu, adresowane zarówno do uczniów I LO, rodziców (podczas wywiadówek), jak i społeczności lokalnej, w tym do członków Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Ostrzeszowskiej.
W czwartek 17 października 2019 roku zawitała do I LO w Ostrzeszowie grupa uczestników projektu z Litwy, która jechała z wycieczką szkolną do Pragi. Litewska młodzież wraz z panią Janiną Kazariną spotkała się z ostrzeszowskimi licealistami. Spotkanie mające na celu podsumowanie rezultatów projektu przygotowała i prowadziła koordynatorka ze strony polskiej pani profesor Irena Klimek-Piastowska. Podczas spotkania zostało zaprezentowane szczegółowe sprawozdanie z przebiegu działań projektowych. Raport ten przedstawili: uczniowie I LO w Ostrzeszowie: Sandra Matyjak w języku polskim i Igor Potyrała w języku rosyjskim. Ponadto uczestnicy projektu obejrzeli przygotowaną na tę okazję prezentację multimedialną oraz wystawę prac projektowych. Smacznym dopełnieniem wymiany doświadczeń był poczęstunek (ciasto – flagi państw Polski, Rosji i Litwy oraz sernik, które mogliśmy kosztować przy stolikach popijając kawę lub herbatę) dla Gości, Dyrekcji i naszych uczniów uczących się języka rosyjskiego. Spotkanie przebiegło w przesympatycznej atmosferze: licealiści mogli wrócić wspomnieniami do wspólnego pobytu na Litwie, oglądając zdjęcia i słuchając sprawozdania.
****
Istotnym rezonansem w zamyśle młodzieży będzie prezentowanie zarówno założeń projektu, jego przebiegu, jak i rezultatów w lokalnych mediach: tygodnikach powiatowych, roczniku Ostrzeszowskiej Kroniki Regionalnej oraz w telewizji ProArt. W szkole wydamy numer specjalny gazetki szkolnej „Czarno na białym” poświęcony projektowi.
Na etapie upowszechniania efektów projektu młodzież samodzielnie w programach graficznych przygotuje prezentacje przeznaczone do zamieszczenia na stronie internetowej szkoły, na wystawach szkolnych, zebraniach z rodzicami oraz w prasie lokalnej. Realizacja projektu pozwoli wnioskodawcy upowszechnić w strukturze wewnętrznej potrzebę nauki języka rosyjskiego i poznawania kultury naszych wschodnich sąsiadów, ich historii złączonej z polskim doświadczeniem. W kontekście niedoszacowania „kompetencji wschodnich” w polskim szkolnictwie średnim projekt stanie się potwierdzeniem istotnej roli I LO w Ostrzeszowie jako ośrodka pielęgnowania zaniechanej tradycji kontaktów polsko-litewskich i polsko-rosyjskich.
****
Każdy uczestnik projektu podniósł kompetencje w zakresie poziomu znajomości języków obcych, w szczególności języka rosyjskiego, doświadczania w naturalnym środowisku swoistości i odmienności innej kultury, nauki tolerancji wobec odmiennych regionalizmów, poznawania paradygmatu psychologicznego i kulturowego młodzieży rosyjskiej.
W ramach edukacji międzykulturowej uczniowie z polskiego LO poprzez doświadczalne przyswojenie istotnych czynników kulturotwórczych, takich jak literatura, sztuka, przyroda, kulinaria, rozpoznali cenne wartości w środowisku młodzieży z Litwy. Projekt z uwagi na trójnarodowy charakter polsko-litewsko-rosyjski umożliwił szersze spojrzenie na trudną historię badanego regionu, splot wieloetnicznych wpływów i konieczność rozpoznania w tradycji procesów konstruktywnych, doprowadzających do wytworzenia trwałych dzieł kulturowych, cywilizacyjnych i ekosystemowych.
Realizacja projektu z rosyjskojęzycznymi uczniami Gimnazjum „Versmes” w Landwarowie to niewątpliwie oryginalna próba zniesienia na poziomie młodzieżowej współpracy barier i różnorodnych deprywacji, z jakimi styka się aktualnie na Litwie mniejszość zarówno polska, jak i rosyjska. W takim ujęciu realizacja projektu stała się ważnym wyzwaniem przełamującym stereotypy.